Menu
Święta
O Wielkanocy
Wielki Post
Wielkanoc
Reklama
Statystyki


Kontakt

Tradycja Wielkiego Postu

Wielkanoc to najstarsze święto świata chrześcijańskiego a jednocześnie największe ze świąt i najuroczyściej obchodzone.
Już papież Grzegorz Wielki określił je Solemnitas Solemnitatum (uroczystość uroczystości), nawiązując do wszystkich uroczystości przedwielkanocnych które Wielkanoc wieńczy.

Wielkanoc poprzedza okres postu, w odróżnieniu do pozostałych "suchych dni" zwanego Wielkim Postem.
Pierwotnie był to post dwudniowy, obowiązujący w Wielką Środę i Wielki Piątek, stopniowo jego okres zwiększano. W II wieku trwał tydzień, w XVII obowiązywał przez okres sześciu tygodni.
Post ma znaczenie świadomego i wolnego wyboru, rezygnacji z uzależnień, wstrzemięźliwości od błędów, zwycięstwa umysłu i woli nad ciałem. W wielu wierzeniach post to czas, w którym należy oczyścić ciało i duszę, przygotowując się do wielkich wydarzeń. W religiach post jest aktem wiary, postawą pokory wobec woli Boga, wyrazem dążenia do doskonałości. W zależności od intencji przybiera charakter błagalny, dziękczynny lub jest formą pokuty.
W chrześcijaństwie post przestrzegany był bardzo rygorystycznie, w dawnych wiekach za jego złamanie karano między innymi wybijaniem zębów.
Post przedwielkanocny miał też podłoże ekonomiczne, przypadając na okres przednówka, kiedy kończyły się zapasy. Gdy w oczy zaglądał głód, łatwiej było go znosić, znajdując jego uzasadnienie w religii.
Uroczystości wielkopostne rozpoczyna Środa Popielcowa, zwana Wstępną Środą, lub Popielcem, gdy w kościołach głowy wiernych posypuję się popiołem z ubiegłorocznych palm wielkanocnych. Rytuał pierwotnie przeznaczony dla pokutników i wykluczający ich z uczestnictwa w życiu kościelnym aż do spowiedzi w Wielki Czwartek, od X wieku stał się obrzędem ogólnym jako memento śmierci i przemijania, symbol pokuty i żalu za grzechy.

Poszczono więc z nakazu religijnego, z konieczności i z własnej woli, niekiedy pokutując za złe uczynki, niekiedy w jakiejś intencji, drastycznie ograniczając potrawy. Na stołach królowały postny żur, kapusta, chleb, solone i wędzone ryby, suszone owoce. Na czas Wielkiego Postu wyrzekano się też palenia tytoniu, picia alkoholu, ustawały wszelkie zabawy i spotkania, muzykę i śpiew zastępowała wspólna modlitwa lub głośna religijna lektura, tępiono wszelkie przejawy wesołości.
Panująca cisza, powaga i głód wystawiały na próbę cierpliwość młodzieży a czas się dłużył. Trudno się dziwić, że w oczekiwaniu na powrót normalności dawano ujście zniecierpliwieniu, wykorzystując okazję ogłoszenia śródpościa, kiedy znikały także potrawy gotowane, w tym żur. W tym dniu "wybijano żur".
Między domami pojawiali się chłopcy z glinianymi garnkami wypełnionymi popiołem symbolizującym żur i rozbijając je o drzwi i progi domów, zwłaszcza zamieszkałych przez panny na wydaniu, hałasowali drewnianymi kołatkami wołając "półpoście!" Zdarzało się, ze naczynia rozbijano pod nogami przechodniów. Dorośli przymykali oczy na te wybryki, traktując zwyczaj jako zapowiedĄ zbliżających się świąt.

Ostatni tydzień Wielkiego Postu otwiera Niedziela Palmowa.
Niedziela Palmowa nazywana też Niedzielą Męki Pańskiej łączy w sobie dwie tradycje.
W tradycji rzymskiej była II Niedzielą Pasyjną podczas której odczytywano Pasję według św. Mateusza
W tradycji jerozolimskiej świętowano ją jako Niedzielę Palmową na pamiątkę przybycia do Jerozolimy na święto Pesach Jezusa, któremu witające okrzykami radości tłumy rzucały pod nogi gałązki palmowe i oliwne.
Procesje z palmami, a raczej gałązkami żywych palm, znane już w IV wieku chrześcijanom jerozolimskim, w wieku V i VI weszły do liturgii Kościoła Zachodniego, zwyczaj poświęcania niesionych palm datuje się na wiek XI.

Palmami Wielkanocnymi umownie nazwano gałązki wierzby lub leszczyny o rozkwitniętych pąkach, z czasem przyjęto zwyczaj przystrajania ich zielonymi gałązkami, kwiatami i kolorowymi wstążkami. Gałązki ścinano zwykle w Środę Popielcową i wstawiano do wody, by zdążyły zazielenić się do Niedzieli Palmowej, stąd zwanej też Wierzbną, Różdżkową lub Kwietną.
Wielkanocnym Palmom przypisuje się nadzwyczajne właściwości, wiążą się z nimi liczne wierzenia i zwyczaje.
W Niedzielę Palmową podczas procesji inscenizowano wjazd Jezusa do Jerozolimy, wioząc figurę przedstawiającą Jezusa siedzącego na osiołku od punktu symbolizującego Górę Oliwną do punktu wyobrażającego Święte Miasto. W XVII wieku inscenizacji zaprzestano z uwagi na przeobrażenie się w frywolne widowisko nie przystające do powagi uroczystości.

Tydzień pomiędzy Niedzielą Palmową a Niedzielą Wielkanocną jest okresem najważniejszych obrzędów i uroczystości. Określa się go jako Wielki Tydzień, a poszczególne dni także nazwano wielkimi.
Wielki Tydzień poświęcano na ostatnie przygotowania do świąt. Gruntowne porządki w domach i obejściach były równie ważne jak oczyszczenie duszy przez spowiedź.

Dziś juz mało kto zdaje sobie sprawę, że zwyczaj porządków przedświątecznych początek ma w rytualnych obrzędach pogańskich, gdy ludzi i domostwa obmywano i okadzano z nagromadzonych w nich złych mocy.
Woda i ogień, żywioły dla ludzkiej egzystencji najistotniejsze i czczone od prawieków, w wierzeniach zawsze miały znaczenie oczyszczające.
Wierzono, że woda, symbol oczyszczenia i zdrowia, uświęcony żywioł przywracający wiosną życie ziemi, nie tylko oczyszcza, ale zapewnia odporność na choroby. Znanym zwyczajem było obmywanie się w strumieniach czy rzekach w Wielki Piątek.
Ogień symbolizował stworzenie świata, odnowę życia i światło, utożsamiano go ze Słońcem i wierzono, że jego siła odstrasza złe moce, choroby i duchy. Ognie rozpalane wiosną zapewniać miały też dobre zbiory.


W Wielką Środę w kościołach chóralnie odprawiano Ciemną Jutrznię, (Officium Tenebrarum) po każdym z czternastu psalmów gasząc kolejną świecę z piętnastu płonących na kandelabrze. Czternaście psalmów i czternaście świec symbolizowało dwunastu apostołów i dwóch uczniów, którzy opuścili Jezusa. Po zgaszeniu czternastej na pamiątkę opisanego w Ewangelii trzęsienia ziemi i chaosu jaki zapanował, kapłani uderzali mszałami w ołatarze a wierni brewiarzami w pulpity. Piętnasta świeca pozostawała zapalona, symbolizując samotność Jezusa. Ciemną jutrznię odprawiano także w Wielki Czwartek i Wielki Piątek.
Ostatnie trzy dni Wielkiego Tygodnia, Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielka Sobota nazywa się Triduum Świętym, Wielkanocnym lub Paschalnym.
Wielka Środa stanowiła prolog Triduum Paschalnego.
Wielka Środa dla rolników była dniem święcenia pól. Gospodarze obchodzili swoje pola kropiąc je wodą swięconą w ubieglym roku, aby zapewnić urodzaj.

W czasach prasłowiańskich na Wielki Czwartek przypadało święto zmarłych, do którego obrzędów należało palenie ogni. W tradycjach przetrwała pamięć tego zwyczaju, przez wieki w tym dniu na obrzeżach miejscowości palono ognie, wierząc, że dusze bliskich przyjdą się przy nim ogrzać, a Wielki Czwartek nazywano Wielkanoca umarłych.
W Wielki Czwartek, upamiętniający Ostatnią Wieczerzę, w kościołach odbywał się obrzęd obmycia nóg biednym, na znak miłości bliźniego i chrześcijańskiej pokory. Zwyczaj nawiązujący do umycia nóg apostołom przez Jezusa, przetrwał do dziś, a praktykowali go najwięksi słudzy Kościoła, królowie i wielmoże, ugaszczając i obdarowując nędzarzy.
W czasie mszy odbywa się również Poświęcenie Olejów.
W Wielki Czwartek, zwany tez Cierniowym, na znak żałoby milkną dzwony, zawiazane az do rezurekcji.

Wielki Piątek to dzień żałoby, bez mszy, w całości poświęcony liturgii słowa i adoracji krzyża.
W kościołach polskich, austriackich i bawarskich odsłaniano symboliczne Groby Chrystusa, w innych krajach zwyczaj nie był rozpowszechniony, choć znany był we Francji i Anglii. W Kościele Augsburskim i w Polsce do grobu składano Najświętszy Sakrament, we Francji i Anglii krzyż lub figurę umęczonego Chrystusa. Od XI wieku w Polsce do grobu kładzie się Najświętszy Sakrament i figurę. W tradycji polskiej zwyczaj przetrwał, wykształciła się też tradycja zaciągania przy grobach honorowych straży.
Z czasem w przygotowaniach grobów czynnie uczestniczyli wierni, wśród dekoracji pojawiły się symbole narodowe, a zwyczaj odwiedzania wszystkich grobów stał się powszechną formą towarzyskich spotkań. Wykorzystywano go w celach charytatywnych organizując w pobliżu grobów liczne kwesty.
Przez długie lata przy Grobach Pańskich w tym dniu pojawiały się procesje zakapturzonych, biczujących się kapników, odzianych w białe lub czarne habity ozdobione symbolami śmierci i napisami "memento mori". Mimo zakazów Kościoła, praktyki te były powszechne jeszcze przez długi czas.
W Wielki Piątek odbywały się misteria pasyjne, zwane kalwariami, odtwarzające wydarzenia od wjazdu Jezusa do Jerozolimy do ukrzyżowania.
Tradycja kalwarii wywodzi się z czasów wczesnego średniowiecza, gdy wierni odbywali pielgrzymki do Ziemi Świętej, by przejść szlakiem męki Chrystusa.
Dziś trudno stwierdzić, z jakiego powodu stworzono pierwszą replikę jerozolimskiej Drogi Krzyżowej. Domniemywać można, że był to akt spełnienia złożonego ślubu pielgrzymki, której z jakiś przyczyn nie można było odbyć w sposób naturalny, lub chęć kroczenia drogą Chrystusa i odtworzenia miejsc tak ważnych dla chrześcijan w realiach własnego świata. Prawdopodobnie u podłoża leżała działalność Zakonu Bożogrobców, szerzącego kult Świętego Grobu a powołonego w XI wieku dla obrony Grobu Chrystusa i pieczy nad pątnikami. Wraz z pojawiającymi się klasztorami Stróżów Świętego Grobu Chrystusa przybywało kaplic "Grobu Chrystusa"
Wielki Piątek był i pozostał dniem przygotowywania świątecznych potraw i święconki.

Wielka Sobota jest dniem błogosławieństw. Święcenie wody i ognia weszło do Liturgii Wielkiej Soboty, jako Liturgia światła podczas której od płonącego przy kościele ogniska zapala się Paschał (Cererum Paschalis) i Liturgia chrzcielna, w czasie której odnawia się przyrzeczenia chrzcielne.
W ognisku roznieconym iskrą z kamienia palono gałązki kolczaste, głównie tarniny, głogu, dzikiej róży. W pogańskich obrzędach kolczaste gałązki stanowiły zabezpieczenie przed wampirami i siłami nieczystymi. W chrzescijaństwie to symbol palenia korony cierniowej Jezusa.
Poświęconym Paschałem święcono następnie wodę, zanurzając go trzykrotnie, a następnie wylewając w kształ krzyża kilka kropel poświęconych olejów.
Po poswięceniu ognia i wody uwalniano z więzów dzwony.
W poświęconych płonących stosach gospodarze licznie opalali jeszcze leszczynowe głowienki, mające chronić dobytek przed wszelkim złem.
Wielka Sobota jest także dniem przeznaczonym na święcenie pokarmów.
Sam zwyczaj przygotowywania uczt na okoliczność wszelkich uroczystości sięga obrzędów pogańskich, którym towarzyszyły uczty, tańce i zabawy.
Święcenie pokarmów do liturgii kościelnej weszło w VIII wieku. Kapłani osobiście święcili pokarmy w dworach, na wsiach mieszkańcy dla ułatwienia gromadzili je w jednym wspólnym miejscu. Z czasem ukształtował się zwyczaj przynoszenia pokarmów w koszach do kościoła. Nie może wśród nich zabraknąć chleba, który "żywy zstąpił z nieba" dając światu życie, jajka i kolorowych pisanek, symbolu życia i zmartwychwstania, oraz baranka, symbolu Chrystusa jako ofiary za grzechy ludzkości.
Nie powinno zabraknąć różwnież soli, symbolicznie chroniącej od zepsucia oraz chrzanu i pieprzu, symboli gorzkich ziół spożywanych w czasie świąt Pesach.
Poświęcone pokarmy w domu stawiano na przykrytym białym obrusem wielkanocnym stole do czasu porezurekcyjnego uroczystego śniadania wielkanocnego.
Rezurekcja jest zakończeniem Wielkiej Soboty
W dawnych czasach ogłaszana była o północy biciem dzwonów, wystarzałami armat, moździerzy i wszelkiej broni palnej.
W czasach obecnych przeniesiono ja na wczesnoporanne godziny Wielkiej Niedzieli.

Reklama
Allegro - największe aukcje internetowe, najniższe ceny! Kup i sprzedaj!
Polecane
Praca przez internet
Reklama
Konkursy
Strona autorska. anta©2007 all rights reserved.